Denga, najczęściej występująca na świecie gorączka krwotoczna, jest chorobą wywoływaną przez wirusa dengi. Występują cztery serotypy wirusa. Zakażenie jednym z nich daje długotrwałą odporność tylko na ten typ wirusa, a krótkotrwałą również na pozostałe. Choroba może przebiegać w sposób łagodny, ale może także prowadzić do groźnych powikłań, w tym gorączki krwotocznej.
Jak dochodzi do zakażenia?
Wirus dengi przenoszony jest głównie przez komary, zwłaszcza Aedes aegypti, a rezerwuarem wirusa są ludzie, rzadziej małpy. Zakażenie nie przenosi się bezpośrednio z osoby na osobę – niezbędny jest wektor w postaci komara. Denga jest powszechna w gorącej strefie klimatycznej, w krajach Azji Południowo-Wschodniej, Afryce Subsaharyjskiej, Ameryce Łacińskiej oraz Oceanii.
Jakie są objawy dengi?
Aż 80% przypadków zakażenia wirusem dengi nie daje żadnych objawów. U 10-15% pacjentów choroba ma przebieg łagodny. Objawy zwykle obejmują gorączkę, ból głowy, bóle stawów, wysypkę oraz bóle mięśni. W niektórych przypadkach choroba przybiera postać gorączki krwotocznej. Na początku objawia się bólami brzucha i wymiotami. Następnie dołączają się objawy skazy krwotocznej. Może dojść do krwawienia do jam ciała i wstrząsu krwotocznego.
U osób, które w przeszłości przeszły dengę innym serotypem wirusa, częściej obserwuje się gwałtowny przebieg choroby z gorączką krwotoczną. Mechanizm tego zjawiska nie jest do końca poznany, ale przypuszcza się, że może wiązać się z tzw. zależnym od przeciwciał nasileniem zakażenia. Z tego powodu naukowcy opracowali szczepionki, które mają chronić przed denga.
Szczepionka
Obecnie dostępne są dwie szczepionki.
Pierwsza zarejestrowana szczepionka przeciwko dendze została dopuszczona do stosowania w 2015 roku (Dengvaxia). Jest to szczepionka żywa, która zmniejsza ryzyko zachorowania na dengę o 60%. Z uwagi na niepewną skuteczność tej szczepionki jest ona stosowana wyłącznie na obszarach endemicznych, u osób z potwierdzonym wcześniejszym przechorowaniem dengi.
Obecnie dostępna jest nowa szczepionka (Qdenga)
W 2022 roku uzyskała dopuszczenie do stosowania na terenie Unii Europejskiej. Jest to szczepionka żywa, podawana podskórnie w dwóch dawkach, w odstępie trzech miesięcy.
Badania kliniczne (które były przeprowadzone na osobach (16 roku życia) wykazały, że zmniejsza ona ryzyko dengi o 80% w pierwszym roku po szczepieniu, a także zmniejsza ryzyko hospitalizacji o 95%. Po 4,5 roku skuteczność spada do 59%, a w zakresie hospitalizacji do 84%. Szczepionka okazała się bardziej skuteczna wśród osób, które przechorowały dengę w przeszłości.
Skuteczność szczepionki oceniono na grupie osób poniżej 16 roku życia. W grupie 17-60 r. wykazano wytwarzane są przeciwciała przeciwko wszystkim serotypom wirusa dengi (DENV 1-4) w odpowiedzi na szczepienie. Nieznane jest jednak przełożenie tego na praktykę kliniczną.
Dla kogo przeznaczona jest szczepionka Qdenga?
Qdenga zalecana jest osobom powyżej 4 roku życia które miały już kontakt z wirusem dengi, a planują podróżą do rejonów endemicznych.
Podsumowanie
Szczepionka Qdenga wciąż budzi wiele pytań, szczególnie w związku z brakiem jednoznacznych wytycznych dotyczących jej stosowania. Obecnie dostępna jest w Polsce, jednak decyzja o jej podaniu powinna być podejmowana przez lekarza na podstawie indywidualnej analizy ryzyka.
Literatura:
- https://remedium.md/publikacje/ciekawostki/nowa-szczepionka-przeciwko-dendze-kto-powinien-z-niej-skorzystac
- Brady, O. J., Gething, P. W., Bhatt, S., Messina, J. P., Brownstein, J. S., Hoen, A. G., Moyes, C. L., Farlow, A. W., Scott, T. W., & Hay, S. I. (2012). Refining the global spatial limits of dengue virus transmission by evidence-based consensus. PLoS Neglected Tropical Diseases, 6(8), e1760. https://doi.org/10.1371/journal.pntd.0001760
- Guzman, M. G., Alvarez, M., & Halstead, S. B. (2013). Secondary infection as a risk factor for dengue hemorrhagic fever/dengue shock syndrome: An historical perspective and role of antibody-dependent enhancement of infection. Archives of Virology, 158(7), 1445–1459. https://doi.org/10.1007/s00705-013-1645-3
- Dengue vaccine: WHO position paper, September 2018 – Recommendations. (2019). Vaccine, 37(35), 4848–4849. https://doi.org/10.1016/j.vaccine.2018.09.063
- Biswal, S., Reynales, H., Saez-Llorens, X., Lopez, P., Borja-Tabora, C., Kosalaraksa, P., Sirivichayakul, C., Watanaveeradej, V., Rivera, L., Espinoza, F., Fernando, L., Dietze, R., Luz, K., Venâncio da Cunha, R., Jimeno, J., López-Medina, E., Borkowski, A., Brose, M., Rauscher, M., … Wallace, D. (2019). Efficacy of a tetravalent dengue vaccine in healthy children and adolescents. New England Journal of Medicine, 381(21), 2009–2019. https://doi.org/10.1056/nejmoa1903869
- CDC. (2024, May 21). Dengue. Dengue. https://www.cdc.gov/dengue/index.html [ostatni dostęp 24.05.24]
- Joint Committee on Vaccination and Immunisation. Minute of the meeting held on 07 February 2024. https://www.gov.uk/government/groups/joint-committee-on-vaccination-and-immunisation#meetings-agenda-and-minutes [ostatni dostęp 24.05.24]