Czym jest FASD?
FASD- fetal alcohol spectrum disorders to spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych. Określenie to dotyczy zaburzeń wynikających z prenatalnej ekspozycji na alkohol, który działa szkodliwie na płód, a szczególnie na jego ośrodkowy układ nerwowy.
Objawy FASD są zróżnicowane, ale obejmują problemy poznawcze i problemy emocjonalno-społeczne.
FAS (Fetal Alcohol Syndrome) – płodowy zespół alkoholowy
FAS jest to jednostka chorobowa, najcięższa postać FASD. Charakteryzuje się:
- Uszkodzeniem mózgu: małogłowie, wady mózgowia, zaburzenia poznawcze i emocjonalne.
- Ograniczeniem wewnątrzmacicznego wzrastania: niska masa urodzeniowa, później niski wzrost, niedowaga.
- Dysmorfią twarzy
Ile alkoholu szkodzi w ciąży?
Nie ma bezpiecznej ilości alkoholu w ciąży. Małe dawki mogą wpływać negatywnie na rozwój dziecka. Nawet sporadyczne spożywanie alkoholu może skutkować obniżonymi wynikami w testach rozwojowych dzieci.
Szczególnie niebezpieczne jest spożywanie ≥ 8 standardowych porcji alkoholu tygodniowo przez ≥2 tygodnie ciąży, czy też ≥ 2 epizody wypicia ≥4 porcji jednorazowo.
1 standardowa porcja alkoholu to np. 250 ml piwa (5%), 100 ml wina (12%),30 ml wódki (40%).
Objawy
Dzieci z FASD wykazują zaburzenia w funkcji ośrodkowego układu nerwowego. Wymienia się:
- Małogłowie (10–60% przypadków)
- Wady OUN (np. hipoplazja/agenezja ciała modzelowatego, asymetria komór, hipoplazja móżdżku)
- Padaczkę
U większości pacjentów nie stwierdza się widocznych wad OUN. Rozpoznaje się natomiast zaburzenia neurorozwojowe, takie jak:
- zaburzenia rozwoju mowy
- trudności w zapamiętywaniu
- problemy z koncentracją
- trudności w rozwiązywaniu problemów i myśleniu abstrakcyjnym
- zaburzenia podejmowania decyzji
- problemy w relacjach rówieśniczych
- trudność w regulacji emocji
- impulsywność
Dysmorfia w FAS obejmuje:
- Skrócenie szpary powiekowej
- Wygładzenie rynienki podnosowej
- Cienką górną wargę
Wszystkie trzy cechy + zaburzenia wzrastania + uszkodzenie mózgu są niezbędne do postawienia diagnozy FAS.
Problemy szkolne i społeczne dzieci z FASD
- Trudności z przyswajaniem wiedzy
- Frustracja wynikająca z braku efektów mimo wysiłku
- Wtórne problemy psychiczne: zaburzenia lękowe, depresyjne, zaburzenia zachowania
- Problemy z funkcjonowaniem w grupie – odrzucenie przez rówieśników
Charakterystyczne dla FASD są naiwność, łatwowierność oraz chęć przypodobania się. Lepiej odnajdują się w relacjach z dziećmi młodszymi od siebie.
Rozpoznanie:
Rozpoznanie FASD ustala zespół składający się co najmniej z lekarza i psychologa, przy czym lekarz, jest osobą, która ostatecznie decyduje o rozpoznaniu.
W zależności od obrazu klinicznego dzieci z FASD odnoszą korzyści z:
- terapii psychologicznej
- treningu poznawczego
- terapii integracji sensorycznej
- fizjoterapii
- treningu umiejętności społecznych
- dogoterapia
Istotna jest zdrowa, zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna.
Literatura:
- https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/choroby/choroby-neurologiczne/385288,fas-alkoholowy-zespol-plodowy-i-inne-zaburzenia-zwiazane-z-narazeniem-na-alkohol-w-okresie-plodowym
- Lees B., Mewton L., Jacobus J. i wsp.: Association of Prenatal Alcohol Exposure with Psychological, Behavioral, and Neurodevelopmental Outcomes in Children from the Adolescent Brain Cognitive Development Study. American Journal of Psychiatry. 2020; 177(11): 1060–1072. doi:10.1176/APPI.AJP.2020.20010086,
- Flak A.L., Su S., Bertrand J., Denny C.H., Kesmodel U.S.., Cogswell M.E.: The Association of Mild, Moderate, and Binge Prenatal Alcohol Exposure and Child Neuropsychological Outcomes: A Meta-Analysis. Alcohol Clin. Exp. Res. 2014; 38(1): 214–226. doi:10.1111/ACER.12214
- del Campo M., Jones K.L.: A review of the physical features of the fetal alcohol spectrum disorders. Eur. J. Med. Genet. 2017; 60(1): 55–64. doi:10.1016/j.ejmg.2016.10.004
- Gerstner T., Henning O., Lohaugen G., Skranes J.: Frequency of epilepsy and pathological EEG findings in a Norwegian sample of children with fetal alcohol spectrum disorder: Impact on cognition and adaptive functioning. Alcohol, clinical & experimental research. 2024; 48(2): 309–318. doi:10.1111/ACER.15247